Als tijdens het ontbijt mijn ogen over de weerkaart van de Britse Eilanden dwalen, merk ik dat het centrale deel van het noordoosten van Schotland dikwijls anders ingekleurd is. Het is de plek op die Britse Eilanden waar het meestal kouder is, of – zoals je wil in deze tijden van klimaatverandering – minder warm is. Ik heb het over de Cairngorms, een ruig en dunbevolkt berggebied in de Schotse Hooglanden.

De Cairngorms zijn het thuisland van Nan Shepherd, geboren net voor het einde van de 19de eeuw. Haar ouders namen haar als kind vanuit Aberdeen mee naar de Cairngorms. Nan is er haar hele leven gebleven. Zelfs als ze aan het werk was in Aberdeen, dan doolden haar gedachten altijd rond in en over de Cairngorms. Enkele jaren geleden voor haar dood in 1981, verscheen The Living Mountain, een boekwerkje dat haar vereeuwigde. Het boek, nog niet zo lang geleden vertaald als De Levende Berg, is een lofzang, een epos, een reisverhaal, een essay en een overdenking in één.

Nan Shepherd

Ze schreef het al aan het eind en de nadagen van de Tweede Wereldoorlog, en bood het manuscript in 1947 aan bij een uitgever. Shepherd kreeg een vriendelijke afwijzing terug en het verdween in een lade. Als ze als oude vrouw door haar spullen gaat, zegt Nan Shepherd: “Als ik ’The Living Mountain’ herlees, vind ik, dat het na al die jaren nog altijd steekhoudt. Het is een liefdesverklaring. Dat is duidelijk. En als je liefde combineert met vurigheid, beloop je één van de wegen naar kennis.” Het manuscript ging in 1977 terug naar een uitgever. Die vroeg aan Shepherd meteen voor een geactualiseerd voorwoord. Dat was op een paar minuten geschreven. Na publicatie werd het boek vrijwel meteen een meesterwerk genoemd. Het zet je zintuigen en je geest op scherp.

Begin mei 2018 was ik voor een paar dagen, samen met De Liefde, in de Cairngorms. ’s Morgens vertrekken we vanuit een bed and breakfast in Braemar naar Inverey en laten de auto enkele kilometer verderop achter op de Linn of Dee-parking. De lucht is dan nog betrokken. We snakken naar een wandelavontuur en mikken op een hoge heuvel, de Sgòr Mòr, met op de achtergrond het decor van de hoger gelegen delen van de Cairngorms. Wandelwegen zijn schaars. Publieke voetpaden zijn onbestaande. In Schotland mag je overal wandelen, behalve op plaatsen waar het uitdrukkelijk verboden is. Met een moeilijkheidsgraad van vier op vijf, banen we ons een weg door hoog opgegroeide heide, en bereiken Sgòr Mòr. De wolken zijn intussen verdreven. De regenjas en fleece zijn in de rugzak opgeborgen. Het is een bijzonder zonnige lentedag in een streek waar de uitdrukking four seasons in one day nooit ver weg is.

River Dee, Deeside net voorbij Linn of Dee
Sgór Dubh, met een ‘cairn’ en ‘trig point’
De Liefde op Sgór Mór

De Liefde en ik leggen ons in de zon, naast de cairn, gestapelde keien en stenen op de top van een heuvel of berg. Ons aangezicht en onze armen genieten van de stralende warmte. Na enkele seconden besef ik dat je de stilte hier kan horen. Het is een uitzonderlijk gevoel. De kale rots is bedekt met fel fluorescerend gekleurde korstmossen. Een teken dat de lucht heel zuiver is. “Alle stenen hebben hun eigen tatoeages”, merkt De Liefde op. Op de terugweg moeten we door een stuk hoogveen. De zogenaamde bog factor van de wandeltocht is ook vier op vijf. Eenmaal daar voorbij lopen we op een nauwe wandelweg tussen door het winterse arctische klimaat gewrochten loof- en naaldbomen en langs verlaten lodges.

“Alle stenen hebben hun eigen tatoeages.”
‘Bog’ in de buurt van Sgór Mór.
Luibeg Bridge

Tijdens dat eerste bezoek aan de Cairngorms, was Nan Shepherd me nog onbekend. Ze komt pas in mijn leven als ik enkele maanden later een boek Landmarks lees van Robert Macfarlane, een hedendaagse schrijver met een boontje voor landschap, cultuur, natuur en geschiedenis. Nan Shepherd is één van zijn helden. Lang duurt het niet vooraleer The Living Mountain in mijn handen ligt. Als je het boek leest en je sluit je ogen dan zie je de Cairngorms voor je, ook al was je er nog nooit. Het geluid en de kracht van een storm, de zwartige rimpels in een loch, een hoger gelegen meer, een cirkelende arend als een stip hoog boven je. Was je er al wel, dan ga je de bergen van de Cairngorms, in feite het hele Schotse Hoogland op een andere manier bekijken.

In het hoofdstuk Water schrijft ze: “Like all profound mysteries, it is so simple that it frightens me. It wells from the rock, and flows away. For unnumbered years it has welled from the rock, and flowed away. It does nothing, absolutely nothing, but be itself.”

Ervaren wandelaars en stoere klimmers, zijn op jacht naar alle toppen. Niet het bereiken van de toppen, maar de weg ernaar toe, is belangrijk. “The journey is itself part of the technique by which the god is sought. It is a journey into Being; for as I penetrate more deeply into the mountain’s life, I penetrate also into my own.”

The Living Mountain is een zoektocht naar het binnenste van een berg. Nan Shepherd staat niet op een berg. Neen, ze zit in de berg. Meer nog, ze is de berg. En als je bij een bezoek aan de Cairngorms heel goed luistert, dan hoor je haar ziel.

Wandelpad langs Allt Preas nam Meirleach

Wil je gaan wandelen in de Schotse Hoogglanden? Breng dan eerst een bezoek aan de webstek van Walking Highlands. De wandeling naar Sgór Mór vind je hier. De hele aflevering beluisteren? Klik hieronder…